Landnotkun

Á Neðra-Hálsi er ræktað land alls 42 hektarar. Túnin eru öll kortlögð og hefur hver spilda sitt númer. Yfir ræktunina er haldin svokölluð túnbók, þar sem hver spilda hefur sína opnu í bókinni. Þar kemur fram númer og stærð hverrar spildu og þar er skráð hvaða og hversu mikill áburður hefur verið notaður. Einnig kemur fram í hvað spildan hefur verið notuð, uppskerutími og magn.

Í alla endurrækt sem sáð hefur verið til á síðustu árum hefur einnig verið sáð smára, en hann hefur þá eiginleika að geta framleitt köfnunarefni, sem er mikilvægur áburður í allri ræktun. Það framleiðir hann aðallega í eigin þágu, en allt sem er umfram eigin þarfir nýtist öðrum plöntum í kring. Sáð hefur verið smára í 25 hektara. Óljóst er hversu mikið köfnunarefni smárinn framleiðir í þessum spildum, en rannsóknir hafa sýnt að köfnunarefnisnám smárans getur orðið allt að 85 kg niturs á hektara, en köfnunarefnisþörf á hektara miðað við það að ætla hámarks uppskeru, er 120 kg.

Áburður

Allri notkun á verksmiðjuframleiddum áburði hefur verið hætt á Neðra-Hálsi. Síðast var notaður tilbúinn áburður árið 1995, 1.5 tonn. Meðalnotkun á búi af svipaðri stærð og að Neðra Hálsi er um 15 til 25 tonn.

Lífrænn landbúnaður grundvallist á vistfræðilegum og líffræðilegum sjónarmiðum. Náttúran er þar hluti af ákveðinni heild sem okkur ber að taka tillit til þannig að unnið sé með náttúrunni. A

Safnhaugagerð

Með safnhaugagerð má segja að því hringferli sé náð sem lífræn ræktun byggist á. Í safnhauginn fer allur sá lífræni úrgangur sem til fellur á býlinu svo sem moð, heyfirningar, undirburður svo sem hálmur eða hey blandað búfjáráburði, og síðan allt lífrænt frá heimilinu, svo sem matarleifar og pappír. Við safnhaugagerðina er notuð sérhönnuð vél sem ekið er í gegnum hauginn og umbyltir um leið. Með þessari aðferð er hægt að umbreyta lífrænum úrgangi á 8 til 10 vikum. Safnhaugamoldin er svo notuð sem áburður á túnin eftir fyrri slátt, þar sem kýrnar fá að bíta. Þannig nýtist safnhaugamoldin vel, þar sem ekki er hægt að nota búfjáráburð á tún sem eiga að nýtast til beitar eins og skiljanlegt er (kýr líta ekki við túnum sem fengið hafa búfjáráburð fyrr en 4-5 vikum síðar, en þá eru þau orðin of loðin til beitar). Safnhaugamoldin er svo gott sem lyktarlaus og virðist ekki hrinda kúnum frá beit á þeim túnum sem hún er sett á. Nauðsynlegt er fyrir kýr sem mjólka mikið að fá gras sem er í góðri sprettu.

Búfjáráburður

Á býlinu fellur til um það bil 700 m3 af búfjáráburði yfir vetrarmánuðina og er honum safnað í þró. Allur búfjáráburður sem til fellur á býlinu sjálfu er notaður á túnin og dreift að mestu í maí og svo aftur, ef eitthvað hefur orðið eftir, að fyrri slætti loknum í kringum miðjan júlí eða í september. Reynt er að dreifa áburðinum í röku veðri til að sem minnst tapist af köfnunarefni (nitri = N). Vorið 2001 var fjárfest í 8000 þús lítra mikjudreyfara, sem er útbúinn með niðufellingarbúanði. Það þýðir að búfjáráburðinum er þrýst allt að 5 - 10 cm niður í jarveginn. Það gerir það að verkum að minna gufar upp af köfnunarefni, auk þess sem útskolun verður í lágmarki. Þá er lyktarmengun einnig mjög takmörkuð. Á hvern hektara eru borin um 28 - 32 tonn.

Smárinn

Smárinn er af belgjurtaætt. Belgjurtir eru ein mikilvægasta ættin í plönturíkinu, ásamt grasættinni. Innan belgjurtaættarinnar er að finna mikilvægustu nytjajurtir mannkyns og má þar nefna jarðhnetur, ýmsar matbaunir, hvítsmára, rauðsmára, ertur og lúpínu. Í lífrænni ræktun er smárinn í hávegum hafður vegna hæfileika hans við framleiðslu á köfnunarefni. Á rótum belgjurta, þar á meðal smárans, lifa rótarhnýðisbakteríur sem vinna nitur úr andrúmsloftinu. Smárinn er því náttúruleg "áburðaverksmiðja". Smárinn, og þá sérstaklega rauðsmári. er jafnframt talinn einn besti prótíngjafinn fyrir jórtudýr. Þá hafa rætur smárans mjög góð áhrif á frjósemi jrðvegs, þar sem þær hjálpa til við loftun jarðvegs. Rannsóknir hafa sýnt að köfnunarefnisnám smárans getur numið allt að 80 kg á hektara. Í endurræktun túna á Neðra-Hálsi síðastliðin ár hefur hvítsmár og rauðsmára verið sáð með grasfræi og er nú komin í alls 35 hektara.

Komið hefur í ljós í rannsóknum að smárinn eykur CLA innihald í mjólk um allt að 50%. Í rannsókninni var grashlutfallið 80% og hlutur smárans 20%.¹) Af þessu má sjá hversu dýrmæt planta smárinn er, fyrir utan það að vera mikilvægur áburðargjafi í lífrænni ræktun.

¹) Z.WU,L. Satter, V.R. Kanneganti and M.W.Pariza.USDairy Foage Research Center.

Fiskimjöl

Í lífrænni ræktun er leyfilegt að nota ýmis lífræn efni sem áburð svo sem fiskimjöl. Nauðsynlegt er að fá eitthvað aðflutt af næringarefnum á meðan unnið er að aukinni frjósemi jarðvegs og ekki kominn smári í öll tún.